Fire, zayi ve bozulan ürünler stoktan nasıl düşülür?

Kısa cevap: Fire, üretim, taşıma veya depolama sırasında oluşan ve belli ölçüde beklenen kayıptır; zayi ise ürünün kırılma, bozulma, son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle satılamaz hale gelmesidir. Her iki durumda da ürün önce tespit edilir, bir tutanakla belgelenir, sonra stoktan ayrı bir hareket türüyle düşülür. Vergi açısından sonuçları olabileceği için işlem mali müşavirle birlikte yürütülmelidir.

Fire ile zayi arasındaki fark

Günlük dilde iki kavram birbirinin yerine kullanılır; ancak kayıt düzeninde ayrı tutmak, kaybın nedenini anlamayı kolaylaştırır. Fire sürecin doğal bir sonucudur ve oranı öngörülebilir; zayi ise genellikle beklenmedik bir olaydan kaynaklanır.

Özellik	Fire	Zayi
Tanım	Süreçte oluşan beklenen kayıp	Ürünün satılamaz hale gelmesi
Örnek	Kesimde kalan kumaş parçası, döküm kaybı	Kırılan cam şişe, tarihi geçen gıda, su basması
Tahmin edilebilirlik	Yüksek, oran olarak izlenir	Düşük, olay bazlıdır
Belge	Dönemsel fire tutanağı	Olay bazlı tutanak, fotoğraf, gerekirse resmi tespit
İzleme ölçüsü	Fire oranı	Olay sayısı ve tutarı

Stoktan düşme adımları

1. Tespit: Hasarlı veya bozulmuş ürünü fark eden kişi ürünü satış alanından ayırır.
2. Belgeleme: Ürün kodu, miktar, tarih, neden ve tespit eden kişi bir tutanağa yazılır; fotoğraf eklenir.
3. Onay: Yetkili kişi tutanağı inceler ve onaylar. Belirli tutarın üzerindeki kayıplar için işletme sahibinin onayı aranabilir.
4. Kayıt: Miktar, satış veya iade olarak değil, fire ya da zayi olarak stoktan düşülür.
5. Bildirim: Tutanaklar dönem sonunda mali müşavire iletilir.
6. İmha veya iade: Ürün imha edilecekse ya da tedarikçiye dönecekse bu işlem de belgelenir.

Zayi edilen mallarla ilgili vergi uygulamaları, örneğin daha önce indirilen KDV’nin durumu veya resmi tespit gerekliliği, ürünün türüne ve olaya göre değişir. Bu yazı yalnızca işletme içi kayıt düzenini anlatır; güncel kural ve oranları mali müşavirinizle teyit edin.

Fire oranı nasıl hesaplanır?

Fire oranı, belirli bir dönemde fire olarak düşülen miktarın o dönemde kullanılan veya satılan toplam miktara oranıdır. Örneğin (rakamlar uydurmadır) bir kafe ayda 400 kilogram süt kullanıyor ve 12 kilogramı bozulduğu için atılıyorsa fire oranı 12 / 400 = %3 olur.

Tek bir ayın oranı çok şey söylemez; önemli olan eğilimdir. Oran aydan aya yükseliyorsa sipariş miktarı, saklama koşulu veya raf düzeni gözden geçirilmelidir. Fire tutarını ortalama maliyetle çarpmak, kaybın paraya etkisini gösterir: 12 kg x 40 TL = 480 TL gibi. Maliyet hesabı için stok değeri nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.

Sayım farkı ile fireyi karıştırmayın

Sayımda eksik çıkan her ürün fire değildir. Kayıt hatası, yanlış ürün kodu, işlenmemiş bir satış veya transfer de sayım farkı yaratır. Nedeni bilinmeyen farkları doğrudan fire olarak kaydetmek, gerçek sorunun üstünü örter. Sayım farklarını ayrı bir hareket türüyle kaydedip nedenini araştırmak daha sağlıklıdır. Sayım süreci için stok sayımı nasıl yapılır rehberine göz atın.

• Fire: nedeni bilinen ve sürece bağlı kayıp
• Zayi: olay bazlı, belgelenmiş kayıp
• Sayım farkı: nedeni henüz bilinmeyen kayıt ile fiziksel stok arasındaki fark
• Tedarikçiye iade: hasarlı geldiği için geri gönderilen ürün

Kayıpları azaltmak için kayıtları kullanın

Fire ve zayi kayıtları yalnızca stok düzeltmek için değil, kaybı azaltmak için de kullanılır. Hangi üründe, hangi nedenle ve hangi dönemde kayıp olduğunu görmek; son kullanma tarihi yakın ürünleri öne almak, kırılgan ürünlerin ambalajını değiştirmek veya sipariş miktarını küçültmek gibi somut kararları mümkün kılar. Bulut ön muhasebe programımız stok hareketlerini ve stok raporlarını bir arada tuttuğu için bu analizi düzenli yapmayı kolaylaştırır.

Konuyla ilgili: Ay sonu mali müşavire gönderilecek belgeler · Tedarikçiye iade ve alış iade faturası · Ay sonu kapanış kontrol listesi

Sık sorulan sorular

Bozulan ürünü stoktan düşmek için tutanak gerekir mi?

İşletme içi düzen için her zaman bir tutanak tutulması önerilir. Resmi açıdan hangi belgenin yeterli olduğu olayın türüne göre değişir; bunu mali müşavirinizle teyit edin.

Fire oranı ne kadar olmalıdır?

Tek bir doğru oran yoktur; sektöre, ürüne ve sürece göre değişir. En iyi ölçü, işletmenizin kendi geçmiş oranlarıdır ve oranın zaman içindeki eğilimi izlenmelidir.

Hasarlı gelen ürün fire olarak mı kaydedilir?

Hayır, teslimatta hasarlı tespit edilen ürün öncelikle tedarikçiye bildirilir ve iade veya değişim yoluna gidilir. Fire kaydı, işletmenin kendi sürecinde oluşan kayıplar içindir.