Yavaş dönen ve ölü stok nasıl tespit edilir, ne yapılmalı?

Kısa cevap: Yavaş dönen stok, satılmaya devam eden ama elde bulunan miktara göre çok düşük hızda satılan ürünlerdir. Ölü stok ise işletmenin belirlediği uzun bir süre boyunca hiç satılmamış ürünlerdir. İkisi de son satış tarihine ve mevcut stoğun kaç günlük satışa yettiğine bakılarak tespit edilir. Tespit edildikten sonra ürün iade, kampanya, paketleme veya farklı kanalda satış gibi yollarla eritilir ve aynı ürün için yeni alım durdurulur.

Ölü stok neden sorun yaratır?

Rafta duran her ürün, bir zamanlar ödenmiş parayı temsil eder. Ürün satılmadıkça bu para geri dönmez; yeni ve hızlı satan ürünlere ayrılabilecek nakit bağlı kalır. Ayrıca depo alanı dolar, sayım süresi uzar, ürün eskir veya bozulur. Kayıtlarda ise stok değeri yüksek görünür ama bu değerin bir kısmı gerçekte satılabilir değildir.

Tespit için kullanılan iki ölçü

Son satış tarihi, ürünün en son ne zaman satıldığını gösterir. Bugünden geriye kaç gün geçtiği, ürünün ölü stok olup olmadığını anlamanın en basit yoludur.

Stok günü, mevcut stoğun güncel satış hızıyla kaç günde biteceğini gösterir. Stok miktarının günlük ortalama satışa bölünmesiyle bulunur. Örneğin (rakamlar uydurmadır) stokta 120 adet olan bir üründen son 90 günde 6 adet satıldıysa günlük satış 6 / 90 = yaklaşık 0,067 adettir. Stok günü 120 / 0,067 = yaklaşık 1.800 gün, yani yaklaşık 5 yıldır. Bu ürün satılıyor olsa da açıkça yavaş dönen stoktur.

Ürünleri sınıflandırma tablosu

Aşağıdaki eşikler örnektir; işletmenin sektörüne, ürünün raf ömrüne ve tedarik süresine göre uyarlanmalıdır.

Sınıf	Örnek ölçüt	Ne yapılmalı?
Hızlı dönen	Stok günü 30 günden az	Kritik stok seviyesini izle, stoğu kesintiye uğratma
Normal	Stok günü 30-90 gün	Mevcut alım düzenini sürdür
Yavaş dönen	Stok günü 90 günden fazla	Alım miktarını küçült, raf yerini gözden geçir
Ölü stok	180 gündür satış yok	Yeni alımı durdur, eritme planı yap

Tespit adımları

1. Tüm ürünlerin stok miktarını, maliyetini ve son satış tarihini tek listede toplayın.
2. Son 90 günlük satış miktarını ekleyin ve stok gününü hesaplayın.
3. Ürünleri tablodaki sınıflara ayırın.
4. Ölü ve yavaş dönen ürünleri stok değerine göre büyükten küçüğe sıralayın.
5. En yüksek değerli ilk 10-20 ürünle işe başlayın.

Stok değerinin doğru hesaplanması bu sıralamanın temelidir; yöntem için stok değeri nasıl hesaplanır yazımıza bakın. Kağıtta görünen stokla raftaki stoğun aynı olduğundan emin olmak için listeyi bir sayımla doğrulamak da faydalıdır.

Ölü stoğu eritme seçenekleri

• Tedarikçiye iade veya takas: Bazı tedarikçiler satılmayan ürünü geri alır ya da başka ürünle takas eder. Süreç için tedarikçiye iade yazımıza bakın.
• Paketleme: Yavaş satan ürünü hızlı satan bir ürünle birlikte paket olarak sunmak.
• Farklı kanal: Mağazada satmayan ürünü pazaryeri veya e-ticaret sitesinde denemek. Kanal seçimi için pazaryeri mi, kendi sitesi mi yazımı yol gösterir.
• Kontrollü fiyat indirimi: Maliyetin altına inmeden başlayıp adım adım ilerlemek.
• Kurumsal müşteriye toplu teklif: Düzenli alım yapan müşterilere özel fiyatla sunmak.
• Bağış veya imha: Hiçbir yolla satılamıyorsa; bu işlemlerin vergi sonuçları olabilir, güncel kural ve oranları mali müşavirinizle teyit edin.

En önemli adım, ölü stok oluşturan ürünlerin yeniden sipariş listesinden çıkarılmasıdır. Bilişim Ajans Muhasebe stok raporlarını Excel’e aktarmaya izin verdiği için bu sınıflandırmayı düzenli aralıklarla tekrarlamak kolaylaşır.

Konuyla ilgili: Ürün bazlı kârlılık analizi · Stok sayımı nasıl yapılır? · E-ticarette toplu ürün yükleme

Sık sorulan sorular

Bir ürün kaç gün satılmazsa ölü stok sayılır?

Evrensel bir süre yoktur. Birçok işletme 6 ay veya 12 ay gibi bir eşik belirler; raf ömrü kısa veya modası hızlı geçen ürünlerde bu süre daha kısa tutulur.

Yavaş dönen her ürünü listeden çıkarmak gerekir mi?

Hayır. Yedek parça gibi az satan ama müşteri ilişkisi için bulundurulması gereken ürünler olabilir. Bu ürünlerde amaç stoğu sıfırlamak değil, minimum miktarda tutmaktır.

Ölü stok analizi ne sıklıkla yapılmalı?

Çoğu küçük işletme için üç ayda bir yeterlidir. Sezonluk ürün satan işletmelerde her sezon sonunda ayrıca yapılması önerilir.