Peşin satış ile açık hesap satış arasındaki fark nedir? Kayıt düzeni nasıl kurulur

Kısa cevap: Peşin satış, ödemenin teslimle aynı anda nakit, kart veya havale ile alındığı satıştır; kayıtta fatura ve tahsilat birlikte işlenir. Açık hesap satış ise malın önce teslim edilip bedelin müşterinin cari hesabına borç olarak yazıldığı ve daha sonra tahsil edildiği satıştır. Temel fark, açık hesapta faturayla tahsilatın iki ayrı kayıt olması ve aradaki sürede alacağın takip edilmesi gerekmesidir.

Peşin satış nedir?

Peşin satış, satış bedelinin mal veya hizmet teslim edilirken tamamen tahsil edildiği satış biçimidir. Tezgâhtan nakit ödeme, POS cihazından kartla ödeme veya teslimattan önce havale ile ödeme bu gruba girer. Peşin satışta işletmenin alacağı oluşmaz; para doğrudan kasaya, bankaya veya POS hesabına geçer.

Kart ile yapılan peşin satışlarda paranın hesaba geçmesi bir süre alabilir ve komisyon kesilebilir. Bu ayrıntıyı POS tahsilatı, bloke ve komisyon takibi yazımızda ele aldık.

Açık hesap satış nedir?

Açık hesap satış, müşteriye güvenilerek malın teslim edildiği ve bedelin belirli bir vadede ödenmesinin beklendiği satıştır. Esnaf arasında veresiye, kurumsal satışta vadeli satış olarak da bilinir. Fatura kesildiğinde tutar müşterinin cari hesabına borç yazılır; ödeme geldiğinde tahsilat kaydı bu borcu kapatır.

Cari hesabın mantığını cari hesap nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.

İki satış türünün karşılaştırması

Konu	Peşin satış	Açık hesap satış
Tahsilat zamanı	Teslimle aynı anda	Vade tarihinde veya sonrasında
Kayıt sayısı	Fatura ve tahsilat birlikte	Fatura ve tahsilat ayrı ayrı
Cari hesap etkisi	Bakiye oluşmaz	Müşteri borçlanır
Nakit akışı	Hemen güçlenir	Vade boyunca bekler
Risk	Düşük	Geç ödeme ve tahsil edilememe
Takip gereksinimi	Günlük kasa kontrolü	Vade, ekstre ve hatırlatma

Kayıt düzeni adım adım

Aşağıdaki örnekte 5.000 TL + örneğin %20 KDV = 6.000 TL tutarında bir satış kullanılmıştır. Rakamlar örnektir ve KDV oranları değişebilir.

Peşin satışta:

1. Satış faturasını 6.000 TL olarak düzenleyin.
2. Aynı anda tahsilatı kasa, banka veya POS hesabına işleyin.
3. Gün sonunda kasa veya POS toplamını faturalarla karşılaştırın.

Açık hesap satışta:

1. Satış faturasını 6.000 TL olarak düzenleyin ve vade tarihini girin.
2. Müşterinin cari hesabında 6.000 TL borç oluştuğunu kontrol edin.
3. Ödeme geldiğinde tahsilatı ilgili kasa veya banka hesabına ve müşteri carisine işleyin.
4. Kısmi ödemede kalan bakiyeyi ekstrede izleyin.

İki yöntemde de gün sonunda kasa, banka ve POS toplamlarının o günün tahsilat kayıtlarıyla uyuştuğunu kontrol etmek, hataları erken yakalamanın en kolay yoludur.

Açık hesap satışta riski azaltmanın yolları

• Her müşteri için yazılı bir vade ve risk limiti belirleyin.
• Limit aşıldığında yeni satışı peşin yönteme çevirin.
• Ay sonunda müşterilere cari ekstre gönderin.
• Vadesi geçen alacakları haftalık listeleyin.
• Yeni müşterilerle ilk satışları peşin yapıp güven oluştukça vade tanıyın.

Bu adımların ayrıntısı vadeli satış ve risk limiti ile vadesi geçen alacak takibi yazılarımızda yer alıyor. Fatura, tahsilat ve cari ekstreyi birbirine bağlı tutmak için Bilişim Ajans Muhasebe kullanılabilir.

Konuyla ilgili: Haftalık nakit akışı planı, havale ve EFT ile ödeme yönetimi, esnaf ve küçük dükkân ön muhasebe düzeni.

Sık sorulan sorular

Kredi kartıyla yapılan satış peşin mi sayılır?

Müşteri açısından ödeme tamamlandığı için işletme açısından da peşin satış gibi kaydedilir. Ancak para POS hesabında bir süre bekleyebileceği için tahsilat POS hesabına işlenir ve hesaba geçiş ayrıca izlenir.

Açık hesap müşteri kısmi ödeme yaparsa nasıl kaydedilir?

Gelen tutar kadar tahsilat kaydı açılır ve müşterinin cari bakiyesi bu tutar kadar azalır. Kalan borç ekstrede açık bakiye olarak görünmeye devam eder.

Peşin satış için müşteri kartı açmak gerekir mi?

Tek seferlik perakende satışlarda genel bir perakende müşteri kartı kullanılabilir. Kurumsal müşteriye fatura kesilecekse veya müşteri düzenli alım yapıyorsa ayrı kart açmak daha düzenlidir.